Waarom je paard spanning opbouwt zodra je opstapt en hoe je daar samen doorheen komt.
Je stapt op je paard en vrijwel meteen voel je het. Zijn lichaam spant zich aan. Misschien wordt zijn rug strak, verandert zijn ademhaling of voel je onrust in zijn beweging. Nog voordat er echt iets gebeurt, schiet jouw lijf ook in de spanning. Je krijgt kriebels in je buik, je ademhaling zit hoog en ergens diep van binnen denk je: “dit gaat niet goed komen”.
Voor veel ruiters is dit een herkenbaar probleem. Spanning bij het paard onder het zadel zorgt vrijwel altijd voor spanning bij de ruiter. En andersom. Dat is geen toeval en ook geen zwakte. Het is een logisch samenspel tussen twee lichamen, twee zenuwstelsels en een brein dat maar een doel heeft: jou veilig houden.
In deze blog neem ik je stap voor stap mee in wat er gebeurt, waarom het niet vreemd is dat jij bang wordt en vooral hoe je samen met je paard kunt werken aan ontspanning, vertrouwen en veiligheid.
Wat er in jouw brein gebeurt bij spanning
Op het moment dat je paard zich aanspant, gaat jouw brein direct aan het werk. Het herinnert zich eerdere ervaringen. Misschien ben je ooit gevallen. Misschien heb je iets gebroken of ben je hard geschrokken. Ook als dat al jaren geleden is, slaat je brein deze informatie op.
Je brein zegt niet: dit is vervelend.
Je brein zegt: pas op, gevaar.
En dus stuurt het signalen naar je lichaam. Je spieren spannen zich aan om je te beschermen. Je ademhaling wordt oppervlakkiger zodat je sneller kunt reageren. Alles in jou staat klaar om een val te voorkomen.
Het probleem is alleen dat je paard dit feilloos aanvoelt. Paarden zijn extreem gevoelig voor spanning in het lichaam van de mens. Zodra jij aanspant, voelt je paard dat er iets niet klopt. En omdat paarden van nature vluchtdieren zijn, gaat ook zijn lichaam in de waakstand.
Zo ontstaat er een vicieuze cirkel van spanning.
De gedachte om je paard te verkopen
Wanneer spanning een vast patroon wordt, komt vaak de gedachte op om te stoppen. Misschien denk je dat het aan je paard ligt. Dat hij niet geschikt is. Dat een ander, rustiger of zogenaamd bomproof paard de oplossing zou zijn.
In theorie klinkt dat logisch. Een paard zonder voorgeschiedenis. Rustig opnieuw beginnen. Geen angst meer bij het opstappen.
Maar in de praktijk voelt dit vaak niet goed. Je hebt dit paard niet zomaar gekocht. Je hebt hem gekozen omdat hij iets bij je raakte. Er is een band, een verhaal en een verlangen om samen verder te komen.
En dat gevoel klopt. Want in veel gevallen is verkopen niet de oplossing. De spanning verhuist dan vaak gewoon mee naar het volgende paard.
Samen spanning betekent samen ontspanning.
Wat belangrijk is om te beseffen, is dat de spanning niet alleen bij jou ligt en ook niet alleen bij je paard. Jullie hebben samen spanning opgebouwd. En dat betekent ook dat jullie samen kunnen leren ontspannen.
Dat begint niet onder het zadel, maar ernaast.
Een simpele maar krachtige eerste stap is samen lopen. Niet om iets te trainen, maar om te observeren. Loop zoals je normaal doet. Kijk naar je paard. Let op zijn tempo, zijn houding en zijn manier van bewegen.
En dan ga je bewust ademen. Diep in door je neus, rustig uit door je mond. Zonder iets te forceren.
Vaak zie je al verschil. Je paard gaat rustiger lopen, zijn hals ontspant en zijn passen worden gelijkmatiger. Dat is geen toeval. Jouw ontspanning werkt direct door op je paard.
Dit is een belangrijk inzicht. Jij hebt invloed. Niet door harder te werken, maar door zelf rustiger te worden.
Je eigen spanning leren herkennen
Veel ruiters weten wel dat ze spanning hebben, maar herkennen niet altijd hoe die spanning zich uit. Terwijl dat juist de sleutel is tot verandering.
- Spanning kan zich op verschillende manieren laten zien;
- Een kriebelend of onrustig gevoel in je buik.
- Een hoge en oppervlakkige ademhaling.
- Strakke kaken, gespannen schouders of vuisten.
- Het gevoel dat je niet echt kunt doorademen.
Deze signalen zijn waardevol. Ze vertellen je dat je lichaam in de waakstand staat. Niet omdat je zwak bent, maar omdat je brein je wil beschermen.
Hoe beter je deze signalen leert herkennen, hoe eerder je kunt ingrijpen.
Waarom goedbedoelde adviezen niet helpen
- Wanneer anderen zien dat je spanning hebt, krijg je vaak goedbedoelde adviezen.
- Je moet er gewoon doorheen rijden.
- Je hoeft niet bang te zijn, hij doet toch niets.
- Ga gewoon eens ademen.
- Laat die spanning los, er gebeurt niks.
Het probleem is dat dit geen praktische handvatten zijn. Als je kon doorrijden, had je dat allang gedaan. Als rustig ademen zo simpel was, lukte het vanzelf wel.
Spanning is geen knop die je even uitzet. Het is een lichamelijke reactie die begeleiding, begrip en herhaling nodig heeft.
Zelf leren ontspannen met begeleiding
Als het je niet lukt om zelf je ademhaling te verdiepen, is dat geen falen. Het betekent alleen dat je hulp nodig hebt.
De eerste stap is ontdekken waar de spanning begint. Dat kan al zijn wanneer je naast je paard staat om op te stappen. Het kan ook pas komen wanneer jullie wegstappen of wanneer je een bepaalde plek nadert.
Iedereen is anders en daarom vraagt spanning bij iedere ruiter om een andere aanpak.
Soms werkt een visualisatie. Denk bijvoorbeeld aan het beeld van een boom, stevig geworteld in de grond. Of aan het ritme van de zee, waarbij je je ademhaling koppelt aan het opkomen en wegtrekken van de golven.
Werkt visualisatie niet voor jou, dan kan praten helpen. Door te praten ga je automatisch dieper ademen. Een gesprek over iets alledaags, zoals werk, vakantie of een hobby, kan al genoeg zijn om je zenuwstelsel te laten zakken.
Basiswerk aan de lange lijnen
Naast jouw eigen ontspanning is het belangrijk dat ook je paard leert omgaan met spanning. Een waardevolle methode hiervoor is werken aan de lange lijnen.
In eerdere blogs en in hethet e-book Dubbele lijnen – Zeeuws Paardengedrag leg ik uitgebreid uit hoe je hiermee begint. De basis bestaat uit een paar belangrijke stappen.
- Jij en je paard stemmen eerst jullie energie op elkaar af door loswerken.
- Je paard leert rustig omgaan met de lange lijnen.
- Jij leert hoe je reageert als je paard onverwacht spanning laat zien.
Pas wanneer deze basis er is, is het eerlijk om de lange lijnen in te zetten bij spannendere situaties. Je paard weet dan wat er van hem verwacht wordt en jij weet hoe je kunt bijsturen zonder spanning toe te voegen.
Voordat je met spannende dingen aan de lange lijnen begint. Is het wel zo eerlijk tegen over je paard dat je de lange lijnen eerst een paar keer geoefend hebt. Je paard weet dan waar je aan toe bent. Daarnaast weet jij hoe je moet reageren als je paard net even anders reageert dan verwacht.
Spanning onder het zadel stap voor stap aanpakken
Wanneer zowel jij als je paard spanning onder het zadel opbouwen, is het belangrijk om dit zorgvuldig en stap voor stap aan te pakken.
Na het werken aan de lange lijnen, begin ik vaak met het introduceren van spannende prikkels naast het paard. Bijvoorbeeld met een zeil. Jij staat ontspannen naast je paard en houdt hem vast. Ik raak zijn lichaam rustig aan met het zeil.
Reageert je paard door te gaan lopen, dan corrigeer jij hem rustig. Op het moment dat hij ontspant, verdwijnt de prikkel weer. Zo leert je paard dat ontspanning altijd de oplossing is.
Wanneer dit goed gaat, bouwen we dit langzaam uit. Pas als je paard ook hier ontspanning laat zien, maken we de stap richting werk onder het zadel.
Meer over dit soort oefeningen lees je in het e-book Uitdagend gedrag – Zeeuws Paardengedrag
Samen verder met vertrouwen
Spanning bij het rijden is geen teken dat jij of je paard faalt. Het is een signaal. Een uitnodiging om te kijken, te voelen en te begrijpen wat er gebeurt.
Door aandacht te hebben voor je eigen lichaam, je ademhaling en de signalen van je paard, ontstaat er ruimte voor ontspanning. Niet door te forceren, maar door samen te leren.
En precies daar begint echte verandering. Voor jou en voor je paard.
